Bu proje, Denizli Valiliği veya Denizli Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülmesi planlanan, evlilik öncesi ve evlilik sürecindeki bireylere yönelik eğitim ve danışmanlık hizmetlerini kapsayan bütüncül bir aile destek programıdır. Projenin temel amacı; bireyleri evliliğe hazırlamak, sağlıklı ilişki dinamiklerini güçlendirmek ve boşanma oranlarının azaltılmasına katkı sağlamaktır. Evlilik kurumunun güçlendirilmesi, aile içi iletişimin geliştirilmesi ve olası risklerin önlenmesi yoluyla toplumsal refahın artırılması hedeflenmektedir.

1.2. Amaçlar

● Evlilik öncesi eğitime katılan birey sayısını artırmak: 2025 yılı sonuna kadar Denizli'de evlilik hazırlığı yapan ve evli olan çiftelerden en az 200 bireyin evlilik okuluna katılımını sağlamak.

● Katılımcıların evlilik ile ilgili bilgi düzeyini artırmak: Eğitim öncesi ve sonrası yapılacak bilgi testleriyle, katılımcıların %80’inin evlilik, iletişim ve çatışma çözme becerileri konularında %30’dan fazla bilgi artışı göstermesi.

● Boşanma riskini azaltmaya katkı sağlamak: Programa katılan çiftlerin ilk bir yıl içindeki ayrılma/boşanma oranının, genel nüfusa göre %25 daha düşük olması.

● Eğitimden memnuniyet düzeyini ölçmek: Eğitim sonunda yapılacak anketler ile katılımcıların en az %75’inin eğitimi “faydalı” veya “çok faydalı” olarak değerlendirmesi.

● Toplumsal farkındalık oluşturmak: Proje süresince en az 3 farklı yerel medya organında proje hakkında haber yapılmasını sağlamak ve sosyal medya üzerinden en az 10.000 kişiye erişim sağlamak.

● Aile içi iletişim becerilerini geliştirmek: Katılımcıların en az %75’inin, eğitim sonrası yapılan öz değerlendirme anketlerinde “iletişim becerilerinde gelişme olduğunu” belirtmesi.

● Programın sürdürülebilirliğini test etmek: Eğitim sonunda katılımcıların en az %60’ının “arkadaşlarına/başkalarına bu eğitimi öneririm” şeklinde görüş bildirmesi.

2. Denizli Özelinde Durum Analizi

2.1. Denizli’de Mevcut Durum

2.1.1. Boşanma Oranları

Boşanma oranları, yalnızca sayıların ifadesi değil; aynı zamanda toplumsal dönüşümün, bireysel beklentilerin ve aile yapısındaki kırılganlıkların da yansımasıdır. Denizli ili özelinde boşanma oranları Türkiye ortalamasının üzerindedir ve bu durum, evlilik öncesi ve evlilik içi destek mekanizmalarına duyulan ihtiyacı ortaya koymaktadır.

2.1.1.1. Sayısal Verilerle Boşanma

● 2024 yılı TÜİK verilerine göre, Denizli’de:

o 7254 çift evlenmiş,

o 3053 çift boşanmıştır.

● Bu verilere göre her 100 evliliğe karşılık yaklaşık 42 boşanma gerçekleşmiş, bu da Türkiye ortalamasının oldukça üzerinde bir orana işaret etmektedir.

● Kaba boşanma hızı (her 1.000 kişiye düşen boşanma sayısı):

o 2024 yılında binde 2,88,

o Bu oran ile Denizli, Türkiye genelinde boşanma hızında 6. sıradadır.

2.1.1.2. Zaman İçindeki Değişim

● 2023 yılı boşanma sayısı: 2766 çift

● 2024 yılı boşanma sayısı: 3053 çift

● Boşanmalar bir önceki yıla göre yaklaşık %10.4 artış göstermiştir.

● Bu artış, evliliklerin kırılganlığının arttığını ve önleyici mekanizmalara olan ihtiyacın yükseldiğini göstermektedir.

2.1.1.3. Evlilik Süresine Göre Boşanma Verileri

Evlilik Süresi	Boşanan Çift Sayısı
1 yıl dolmadan	104
1 – 5 yıl arası	882
6 – 10 yıl arası	661
11 – 15 yıl arası	470
16 yıl ve üzeri	934
Bilinmeyen	2
Toplam	3053

Kaynak (TÜİK)

Veriler, boşanmaların yalnızca “erken evlilik dönemi” ile sınırlı olmadığını, olgun ve uzun süreli evliliklerde de çözülmelerin yaşandığını göstermektedir. Bu durum, evlilik sürecinde yalnızca başta değil, sürdürülebilirlik için devam eden destek mekanizmalarının da gerekli olduğunu ortaya koymaktadır.

2.1.1.4. Kaba Boşanma Hızı Sıralaması (2024)

İl / Bölge	Kaba Boşanma Hızı (‰)	Sıralama
Antalya	3,29	1
İzmir	3,09	2
Karaman	3,04	3
Muğla	2,99	4
Eskişehir	2,89	5
Denizli	2,88	6
Türkiye Ort.	2,19	-

Kaynak (TÜİK)

Denizli, batı bölgelerine benzer şekilde boşanma oranlarının yüksek olduğu şehirler arasında yer almaktadır. Bu durum hem ekonomik gelişmişlik hem de toplumsal değer değişimi ile doğrudan ilişkilendirilmektedir.

3. Boşanma Nedenleri

Boşanma oranlarının yüksekliğinin ardında yatan nedenler çok boyutludur. Gerek istatistiksel veriler gerekse uzman görüşleri, boşanma olgusunun yalnızca bireysel değil, ekonomik, toplumsal ve kültürel temellere dayandığını ortaya koymaktadır. Aşağıda en sık gözlemlenen nedenler başlıklar halinde ele alınmıştır:

3.1. Aldatma ve Güven İhlali

● TÜİK verilerine göre, boşanma nedenleri arasında aldatma (zina) %14,1 oranında önemli bir yer tutmaktadır (TÜİK).

● Denizli, zina nedeniyle boşanmaların sık görüldüğü iller arasında 9. sırada yer almaktadır (Denizli Adli Yargı).

● Sadakatsizlik, özellikle dijital ortamda başlayan ilişkiler ve gizli sosyal medya kullanımı biçimlerinde de görülmektedir (DergiPark,2019).

● Evlilikte ilgisizlik, sevgisizlik, cinsel tatminsizlik veya duygusal bağın zayıflaması eşleri başka ilişkiler aramaya yönlendiriyor; bu durum bağlılığı azaltarak boşanma kararını güçlendiriyor (Elçiçeği, 2024).

● Güvensiz bağlanma stiline sahip bireyler, kriz durumlarında dışarıdan duygusal/fiziksel destek arayışına daha yatkın oluyor; bu da sadakat ilkesini zayıflatıyor ve evliliğin sona ermesine neden olabiliyor (Kaya, 2021).

● Aldatma sonrası oluşan güven yıkımı, çiftlerin büyük kısmında kalıcı oluyor; bu durum evliliğin devamını zorlaştırarak boşanmayla sonuçlanıyor (Kaya, 2021).

● Türkiye’de sadakatsizlik ağır bir toplumsal ihlal olarak görüldüğünden, aile büyükleri ve çevre baskısı çiftlerin boşanma sürecini hızlandırabiliyor (Elçiçeği, 2024).

● 3.2. İletişim Sorunları

● Eşler arası etkili iletişimin kurulamaması, ilişkilerde uzaklaşmaya ve empati eksikliğine yol açmaktadır (Özlem Baysal, 2021).

● Tartışma anlarında öfke kontrolü eksikliği ve çözüm odaklı olmayan diyaloglar, boşanmayı tetikleyebilmektedir (DergiPark).

● Boşanma terapilerinde çiftlerin yaşadığı temel problem iletişim eksikliği olup, terapistlerin çabası bu sorunu etkili iletişimle çözmeye yöneliktir (Akdemir vd, 2006)

● 3.3. Ekonomik Sıkıntılar ve Maddi Uyumsuzluk

● Artan kira fiyatları, düşük gelir düzeyi ve işsizlik, özellikle genç çiftlerde maddi yükü artırmaktadır (TÜİK, 2023).

● Para yönetimi konusunda eşler arasında farklar olması, birinin “tutumlu” diğerinin “harcamacı” olması sık boşanma nedenlerindendir (DergiPark, 2021).

● Gizli borçlanma veya ekonomik sorumlulukların yerine getirilmemesi de güven kaybına yol açmaktadır (Acı Kerişim DEU, 2020) (Acı Kerişim DEU).

3.4. Aile Müdahaleleri ve Geleneksel Baskılar

● Geniş aile ilişkilerinin güçlü olduğu kesimlerde aile büyüklerinin evliliğe müdahalesi çatışmalara yol açmaktadır (DergiPark,2019).

● Gelin–kayınvalide çatışması, akraba baskısı, miras ve evlilikte taraf tutma güven erozyonuna neden olmaktadır (JSHSR,2020).

● Aile baskısıyla kurulan evliliklerde bireyler seçimlerini sorguladığında kırılmalar artmaktadır (Özlem Baysal, 2021).

3.5. Psikolojik Şiddet, Duygusal İhmal ve Empati Eksikliği

● Fiziksel şiddet kadar psikolojik ihmal, küçümseme ve sürekli eleştiri de boşanmaya yol açmaktadır (Acı Kerişim DEU,2020).

● Kadınlar arasında artan psikolojik farkındalık, bu tür ihmal biçimlerinin fark edilmesini sağlamaktadır (DergiPark, 2019).

● Eşlerin duygusal ihtiyaçlarına duyarsız kalmaları, ilişkide yabancılaşmayı artırmaktadır (JSHSR, 2020).

3.6. Bağımlılıklar

● Alkol, madde ve kumar bağımlılıkları boşanma sebepleri arasında yer alır (DergiPark, 2021).

● Sosyal medya veya çevrim içi oyunlara aşırı zaman ayırmak da ilişkide ihmal ve çatışmaya neden olabilir (DergiPark, 2019).

● Sanal kumara ayrılan zaman, ev içi görevlerin ve ebeveyn sorumluluklarının aksamasına neden olmaktadır. Bu ihmal, özellikle çocuklu ailelerde ilişkilerin daha hızlı yıpranmasına yol açmaktadır. (Kurak, 2020)

3.7. Farklı Beklentiler ve Uyum Sorunu

● Çocuk isteme, kariyer planları, yaşam yeri seçimi gibi farklı beklentiler uzun vadeli çatışmalara yol açmaktadır (JSHSR, 2020).

● Eşlerin yeterince tanımadan evlenmesi, erken boşanmayı artırabilmektedir (DergiPark, 2019).

● Rol beklentilerinin uyuşmaması, evlilik temellerini zedelemektedir. (Özlem Baysal, 2021) (Özlem Baysal, 2021).

3.8. Cinsel Uyum Sorunları

● Cinsel tatminsizlik ve ilgisizlik, evlilikte kırılganlığa neden olabilmektedir (DergiPark, 2019).

● Çiftler sorunlarını bastırdıkça kopukluk ve uzaklaşma artmaktadır (JSHSR, 2020) (JSHSR ,2020).

3.9. Dijitalleşme ve Sosyal Medya Etkisi

● Sosyal medya üzerinden yapılan iletişim, yüz yüze iletişimin yerini alabilir; bu durum, eşler arasında yanlış anlamalara ve iletişim eksikliklerine yol açabilmektedir. (Öztürk, 2021).

● Sosyal medya, eşler arasında kıskançlık ve güvensizlik gibi duyguların ortaya çıkmasına neden olup özellikle eski ilişkilerle iletişim ve gizli mesajlaşmalar, güven problemlerini tetikleyebilmektedir (Doğan, 2020).

● Sosyal medya paylaşımları, bireylerin özel hayatlarını ifşa edebilmekte ve bu durum, eşler arasında mahremiyet ihlali olarak algılanabilmektedir (Yılmaz, 2022) Link.

● Sosyal medya kullanımının aşırıya kaçması, eşlerin birbirlerine ayırdıkları zamanı azaltıp ilişkilerde soğumaya yol açabilmektedir (Kara, 2021).

● Sosyal medya paylaşımları, boşanma davalarında delil olarak kullanılabilmekte ve özellikle aldatma iddialarında mahkemeler tarafından dikkate alınabilmektedir (Çelik, 2020).

● Dijitalleşme, ev içi rol paylaşımı, eş seçim kriterleri ve boşanma eğilimlerini şekillendirmekte, bireylerin ilişki beklentilerini artırabilmektedir (Demir, 2021).

4. İHTİYAÇLAR

● Kurumsal destekli ve sürdürülebilir bir evlilik eğitimi sistemi: Evlilik eğitimlerinin tek seferlik değil, belirli periyotlarla ve yapılandırılmış bir şekilde uygulanabilmesi için il müdürlükleri, üniversiteler, belediyeler ve STK'ların iş birliğiyle kurumsal bir yapı oluşturulmalıdır. Bu yapı, modüler eğitim içerikleri, uzman eğitici kadrosu ve sürdürülebilir bir finansman planı ile desteklenmelidir.

● Rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması: Evlilik sürecinde karşılaşılan bireysel veya çift temelli sorunlara yönelik uzman desteği almak, boşanma riskini önemli ölçüde azaltmaktadır. Denizli genelinde özellikle dezavantajlı bölgelerde psikolojik danışmanlık hizmet noktalarının artırılması, erişimi kolaylaştıracaktır. Ayrıca online danışmanlık sistemlerinin geliştirilmesi de hizmetin yaygınlaştırılmasını destekleyecektir.

● Gençlere yönelik farkındalık seminerleri: Evlilik öncesi dönemde özellikle lise ve üniversite çağındaki genç bireylerin sağlıklı ilişkiler, evlilik olgunluğu, aile değerleri ve toplumsal cinsiyet rolleri konusunda bilinçlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu kapsamda okullarda ve gençlik merkezlerinde yürütülecek seminer, atölye ve grup çalışmalarıyla önleyici farkındalık sağlanabilir.

● Aile danışmanlarının aktif sahaya entegre edilmesi: Mevcut aile danışmanlarının yalnızca merkezlerde değil, sahada da aktif rol alabilmesi için gezici danışmanlık hizmetleri, saha ziyaretleri ve sosyal hizmet temelli vaka takibi sistemleri kurulmalıdır. Özellikle risk grubundaki ailelerle birebir çalışabilecek mobil ekiplerin oluşturulması, sorunların derinleşmeden çözülmesine katkı sağlayacaktır.

5. Yürütücü ve Paydaş Kurumlar

Kurum/Kuruluş	Rolü
Denizli Valiliği	Proje koordinasyonu
Pamukkale Üniversitesi	Akademik katkı, eğitici desteği
İl Emniyet Müdürlüğü	Eğitici desteği
Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığı	Tanıtım, fiziki, ayni, nakdi destek
Pamukkale ve Merkezefendi İlçe Belediye Başkanlıkları	Tanıtım, fiziki, ayni, nakdi destek
İl Müftülüğü	Eğitici ve danışman desteği
Pamukkale ve Merkezefendi İlçe Müfülükleri	Eğitici ve danışman desteği
Denizli Barosu	Hukuki danışmanlık
İl Sağlık Müdürlüğü	Eğitici desteği
Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü	Proje yürütücüsü, eğitim müfredatı
Sivil Toplum Kuruluşları (KADEM, Aile Dernekleri)	Toplumsal farkındalık çalışmaları